SUPER EXPRESS Poniedziałek , Pazdziernik 15 2007

Gdzie jest grób Pułaskiego?

Na tropie jednej z największych polskich zagadek w USA

Czy bohater spoczywa w krypcie na placu w Savannah, czy pochowano go w morzu?

Miałem okazję sfilmować odnalezione w Savannah domniemane szczątki Pułaskiego, złożone w 2005 roku w krypcie pomnika Pułaskiego na placu Monterey w centrum miasta. Zgodnie z umową, taśmy z tego nagrania dotąd nie zostały opublikowane.

Kiedy spoglądam na leżące przede mną szczątki Pułaskiego, czuję obecność historii. W pokoju laboratoryjnym Uniwersytetu w Karolinie Płn., gdzie jestem, jest tak cicho, że słychać, jak przesuwa się taśma w kamerze. Kiedy dostrzegam skrzynię z numerem ewidencyjnym 6294, dostaję gęsiej skórki. Jest nas tylko troje: antropolog dr Karen Burns, operator filmowy i ja. Pochylamy się nad szkieletem, o którym naukowcy mają dziś 90 proc. pewności, że należał do polskiej legendy w Ameryce. Pokój jest ciemny, światło filmowych reflektorów wydobywa z czerni przede mną czaszkę i kości, niegdyś owinięte w gazetę, o czym świadczą widoczne na piszczelach drobne odciski liter. Tak, pomyliłem się. Jest nas czworo. Ten czwarty to Kazimierz Pułaski herbu Ślepowron, obrońca Jasnej Góry i niepodległej Ameryki.

Tajemnice szkieletu

- Ten szkielet należy do białego człowieka, lat ok. 30, wzrostu ok. 160 cm, aktywnego fizycznie, z urazami czaszki, tu i tu... - dr Burns pokazuje dwa zgrubienia na lewym policzku i czole. - Takie urazy świadczą o pobiciu. Również kość ogonowa wskazuje na człowieka, który sporo życia spędził w siodle. Kość poniżej małego palca prawej ręki - wskazuje dr Burns - jest półokrągła... To efekt źle zagojonego złamania w bitwie z Rosjanami pod Grabem, o którym Pułaski pisał potem w liście.

W 1996 roku wichura w Savannah w Georgii uszkodziła pomnik Pułaskiego stojący na placu Monterey od 1853 roku. Ekipy zabrały się do remontu. Wysoki pomnik rozebrano, pozostały dwie ostatnie płyty. Kiedy odsunięto jedną z nich, zobaczono niszę. Robotnicy zajrzeli do wnętrza... W środku spoczywała metalowa skrzynia wielkości kuchenki mikrofalowej. W niej znajdował się szkielet...

Czyj to grób?

Kula, która zabiła Pułaskiego 11 października 1779 roku, jest w muzeum w Savannah i ma średnicę prawie 3 cm. Dopiero kiedy ważę ją w ręce, przekonuję się, jak śmiertelny musiał być to strzał. Kula ugodzić miała Pułaskiego między udami, ranę rychło zaraziła gangrena. Pułaskiego przeniesiono na statek USS Wasp, gdzie miał wyzionąć ducha. Źródła mówią, że zwłoki wrzucono do morza, ale badania historyków odnalazły fragment raportu wojskowego sporządzonego w 1861 roku przez majora Williama P. Bowena, który przypomina relację jego ojca na temat okoliczności śmierci generała Pułaskiego: "Pod osłoną nocy zwłoki Pułaskiego były zabrane z pokładu okrętu USS Wasp i przeniesione w tajemnicy na plantację Greenwich koło Savannah. Tam zostały pochowane przy świetle pochodni, aby uniknąć ich odkrycia przez żołnierzy brytyjskich...".

Wierzę, że to on

Dziś tajemniczy szkielet spoczywa znów w krypcie na Placu Monterey w Savannah. Dr Burns ma swoje próbki DNA, ja nieprawdopodobny materiał filmowy. Historia zaś ma swoje do dziś nierozstrzygnięte znaki zapytania. Kiedy zamykam skrzynię ze szkieletem, wiem, że robię to na zawsze. Chcę wierzyć, że należy on do Pułaskiego, że Pułaski ma tu, wśród niespiesznego szumu platanów, swoje miejsce wiecznego spoczynku.

Pułaski w Ameryce

W Stanach Zjednoczonych jest 40 miast, miasteczek oraz 7 hrabstw z nazwiskiem Pułaski w nazwie. Jest też 16 szkół i 15 parków nazwanych jego imieniem.

W Ameryce jest dziś 113 nazw geograficznych pochodnych od nazwiska Pułaski (dla porównania słynny Waszyngton ma 885 nazw). Są to między innymi:

- w Idaho: góra Pulaski Mount,

- w Minnesocie: jezioro Pulaski Lake,

- w Illinois: obszar wodny Pulaski Slogh,

- Pulaski Creek: w Oregonie i Texasie,

- na Florydzie: Pulaski Schoal - ławica piaskowa w Monroe,

- w Georgii - Pulaski Fort,

- łódź podwodna: USS Casimir Pulaski,

- autostrady: Pulaski Skyway w NJ (zbudowana w 1933 roku),

- mosty imienia Pulaskiego i liczne nazwy dróg.

Od 1937 roku w październiku odbywa się doroczna Parada Pułaskiego wzdłuż Piątej Alei na Manhattanie

Mariusz Max Kolonko www.MaxKolonko.com